Dr. Murat Cebecioğlu Bizim Hakkımızda Bakın Neler İddia Etmiş!

Dr. Murat Cebecioğlu Bizim Hakkımızda Bakın Neler İddia Etmiş!

12 Ocak 2025 günü bu sayfada
EYNESİL-ÇÜRÜKEYNESİL-SOLFASOL başlıklı bir araştırmam yayımlanmıştı. Dr. Murat Cebecioğlu’nun bu çalışmamıza yönelik iddialarına maddeler halinde cevap verme gereği duydum. Şimdi bu iddiaları sırasıyla yazıp cevaplandıralım.

1. İDDİA:
Dr. Cebecioğlu, 15. yüzyılda görev yapan Bursa subaşısı Eynebey hakkında nereden bilgi aldığımıza dair kaynak göstermediğimizden konunun tarihi bilgi olmaktan çıkıp masal niteliği kazandığını iddia etmişlerdir.
Eynebey hakkında Bursa kültür portalında eserlerinin tanıtıldığı sayfada gerekli bilgilere yer verilmiştir. Ayrıca Eynesil ilçemiz hakkında hazırlanmış aşağıdaki kitapta açıklama vardır (1). Fetret devrini anlatan birçok kaynakta Eynebey adı geçmektedir.

Kendi muhayyilemizde bulunmayan tarihi bir bilginin birdenbire birkaç satır yazıyla buharlaşıp bir masal niteliği almasını iddia etmek izaha muhtaçtır. Demek ki kendimizden daha fazla bilenlere veya farklı yaklaşımlarda bulunanlara tahammül etmeyecek, onları yargılayacağız ki söz sahibi hep biz olalım!

2. İDDİA:
Bizim subaşı kelimesini açıklarken kullandığımız “tımar ordusu” ifadesi hakkında “Osmanlı tarih terminolojisinde tımar ordusu adı ile anılan bir ordu yoktur, tımarlı sipahi vardır.” iddiasında bulunmuşlardır.
Subaşı’nın ne olduğunu tanımlamak için yararlandığımız kaynak şöyle demektedir: 1. Komutan, köken olarak asker anlamına gelen sü ve baş kelimelerinden, 2. Osmanlı taşra idaresinde tımar ordusunda sipahînin üstünde ve sancakbeyinin altında olan komutan, 3. Valinin gelirlerinin toplanması ve diğer bazı sorumluluklarının yerine getirilmesi için tayin ettiği temsilci (2).
Osmanlı tarihi ve uygarlığını yeni bir bakışla yeniden yazan ve dünyaya tanıtan çok seçkin bir bilim insanı bizzat bu ifadeyi kullanmışlardır.

3. İDDİA:
“Türkçe isimlerin sonlarına mensubiyet, yani aidat eki olan şapkalı î gelmez, Türkçe isimlerin sonuna bunun yerine aidiyet, yani mensubiyet eki olarak -lu, lü, lı, li ekleri getirilir.”
Cebecioğlu’nun bu iddiası üzerine kaynaklarda belirtilen üstatların kitaplarına göz attık (3). Üzülerek belirtelim ki bu kitaplarda Türkçe kelimelerin sonuna şapkalı î harfinin gelmeyeceğine, gelemiyeceğine dair bir kayda rastlamadık. Halbuki kurşun, gümüş ve altun kelimeleri özbeöz Türkçe olup kurşunî, gümüşî, altunî kullanımlarına binlerce örnek gösterilebilir (4).
Î nispet eki ayrıca eski din bilginlerinin, şairlerin ve yazarların hangi memleketli olduklarını bildirmesi açısından doğdukları şehrin yazılı ibaresinin sonuna getirilirdi. Medrese eğitimini tamamlayıp icazetname almaya hak kazananların adı geçen mezuniyet belgesine î nispet ekinin eklenmesiyle doğup büyüdükleri beldenin adı da eklenirdi. Örneğin;
Molla Hasan Samsunî, Mehmed Trabzonî, Ahmet Yesevî, İsmail Hakkı Bursevî, Ahmet Ziyaeddin Gümüşhanevî, İbrahim Hakkı Erzurumî, El Hac Hafız Ali Efendi Bin El Hac Hasan El Trabzonî gibi.
Dr. Cebecioğlu’nun söylediklerine uyarsak coğrafyamızdaki bütün yer adlarının Arapça ve Farsça olması gerektiğine hükmetmemiz icab eder.
Bu arada şunu da belirtmek gerekir ki Türk boyları ve genellikle Türk siyasî kuruluşları şahıs adları ile anılmamışlardır. Selçuklu, Osmanlı gibi devlet; Hacılu, Kızıl Ahmedlu, Câferlu vb. gibi küçük topluluk adları veya sonu “+oğlu” ile biten Aydın-oğlu, İsfendiyar-oğlu vb. adlar, aslında Türk kültürü mahsûlü olmayıp Arap, Fars ve Moğol tesiri ile sonradan ortaya çıkmış isimlendirmelerdir (5).

4. İDDİA:
Dr. Cebecioğlu ‘ini, ine, inisi, inesi” kelimelerini çeşitli yayınları göstererek küçük kardeş anlamında olduğunu belirtmektedir. Başka şehirlerden de buna örnekler vermektedir. Bu sözcüklerin küçük kardeş olmasında bir anlaşmazlık yoktur. Fakat Eynesil adının bu küçük kardeşten gelmesi olanaklı değildir. Eğer bu isimlendirme bir toprak sahiplenmesi ise -öyle görünüyor- mülkiyet açısından Eynesil’in komşusu olan bir veya birden fazla yerleşim yerinin de eski Türkçe’de kullanılan “büyük kardeş” ve “ortanca kardeş” anlamına gelen kelimelerle adlandırılması gerekirdi. Küçük kardeşe toprak düşen yerde diğer kardeşlere de bir pay düşmesi beklenirdi. Mantık ve adalet bunu gerekli kılar. Yani bu kardeşlerin hepsine ait komşuluk sınırlarında belirlenmiş toprağın var olması aranır. Aynı şekilde Eyne adından yani cumadan gelmiyor da kardeşten geliyorsa bu yer adı diğer illerde de küçük ve büyük kardeşler arasındaki taksimata uygun şekilde belde ve yer isimleri olması gerekir ki bunu Cebecioğlu nasıl ortaya koyacak?
Bizim yaklaşımımıza göre Eynesil’in adı cuma demek olan Eyne’den kaynaklanmaktadır.

5. İDDİA:
Cebecioğlu’nun bir iddiası da şudur; “Eski Türkçemizde eyne diye bir kelime olmadığı, yazı sahibi tarafından vaktiyle hatalı olarak okunmuş olan bu kelimeye Cuma anlamının verilmiş olması da başka bir garabet örneğidir. Eyne kelimesine hangi sözlük ve kaynağa dayanarak Cuma karşılığını verdiğini anlamakta zahmet çektiğimizi söylemeliyiz.”
Eyne’nin günlerden cuma anlamına geldiğine dair aşağıdaki sözlüğe bakmak yeterlidir (6). Yazınızı yazmadan önce de ne benim adını verdiğim sözlüğe ne de başka bir sözlüğe bakmadığınız anlaşılmaktadır. Bir de burada “zahmet çekmek” değil “güçlük çekmek” deyimi kullanılması gerekirdi!

6. İDDİA:
“Beşikdüzü Oğuz köyü kayıtlarını incelediğimizde bu köyde Eyne adı ile kayıtlı herhangi bir kişinin ismine rastlamamaktayız. Bu da ayrıca başka bir garabet örneğidir.”
Ağasar Vadisi kitabının 164. sayfasında 1486 kayıtlarına göre Oğuz köyünde sadece bu sayfada Eynebey adı 3 defa geçmektedir (7). Bu kayıt da Oğuz ve Eynesil çevresinde Eyne veya Eynebey’in kişi adları olarak kullanıldığını, Eynesil adının ” küçük kardeş” gibi sıfat tamlamasından değil gerçek kişi adlarından bize miras kaldığını kanıtlar.

7. İDDİA:
Dr. Cebecioğlu “Köylerin adlarına dikkat edildiğinde İnesi adının başına çürük ve Çepni sıfatları getirilerek bu isimlerle bileşik isimler yapılarak bu köylere ad olarak verilmiştir. Burada adları geçen Çürükinesi ile Çepniinesi adlı köylerin İnesi köyünden giden aileler tarafından kurulmuş olduğu da kuvvetle muhtemeldir.” demektedir. İnesi’den ayrılarak yeni bir köy kuran ahali nasıl olur da Çepni adını alır, diğer ayrılan aileler niçin çürük sıfatını aldılar, onlar Çepni değiller mi, merkez Eynesil’de oturan Çepniler buradan ayrılarak kendi boy adlarında yeni bir köy mü kurdular? Bu iki köyün Eynesil’den sonra kurulduğunun kanıtı nedir? Şükrü Çoban’a göre Çürükeynesil köyü şimdiki Eynesil’den önce kurulmuş olmalıdır (bakınız, 1 nolu kaynakçadaki kitap, sayfa 40)

8. İDDİA:
“Solfasol tabiri müzik derslerinde müzik hocalarımız tarafından bize öğretilen do, re mi, fa sol; sol, fa, mi, re, do notalarının bir araya getirilerek bir kelime yapılmış olduğunu göstermektedir.”
Dr. Cebecioğlu’na önerimiz bu notasyon sisteminin Türk kültürüne hangi yüzyılda kim ya da kimler tarafından adapte edildiğini bize açıklamasıdır. Böylece Solfasol üzerinden Türk müzik tarihine de bir ışık tutmuş olurlar. Ben de öğrenmiş olurum ki Hacı Bayrâm-ı Veli’nin 1352 yılında dünyaya geldiği Zülfazıl köyünde yoksa bugünkü notalama sistemi mi varmış! Zülfazıl köyünü adı geçen muhterem kurmadığına göre 100 yıl daha geriye gidersek 1252 yılında bir Anadolu köyünde modern anlamda müzik notalarıyla karşılaşmak hiç de sürpriz olmayacaktır!
Acaba bu notalar birleştirilerek Solfasol dışında Türkiye’de başka bir yerleşim birimine ad olarak konulmuş mudur? Umarım bir örnek sunulur.

9. İDDİA:
“Yazı sahibi sayısız hata ve yanlışlarına rağmen yine de ürettiği malına müşteri bulmayı başarmıştır. Onun baştan aşağı hata ve yanlışlarla dolu bu yazısını okuyan Serap adındaki bir kadın… Şahin Işık adındaki kimse de…”
Eleştirmen yazar bizim yanlış ve hatalarımızı deşifre ettikten sonra yazımızı beğenip teşekkür edenleri de eleştirmeden geçememiş. Ne diyelim, tebrik ederiz vallahi.

10. İDDİA:
Dr. Cebecioğlu bizim yazımızı “mal” olarak nitelendirmiştir. Her insanın kendi eseri olan yazısı ve kitabı üzerinde manevî ve malî hakları vardır. Hiç olmazsa ürün denilebilirdi ama o da düşünülememiş. İnsanların emek ve çalışmalarını “mal” olarak nitelendirmek doktora yapmış, bilim formasyonu kazanmış kişilerin ne zamandan beri özelliği olduğunu merak ediyorum.

11. İDDİA:
” Oğuz köyü kayıtlarını incelediğimizde Bu köyde Eyne adı ile kayıtlı herhangi bir kişinin adına rastlamamaktayız. Bu isimler arasında bir tane olsun Eyne adıyla kayıtlı bir kişi geçmemekte, Seyidî Ahmed veled-i İnebeği, Uzeyir veled-i İnebeği, İsa veled-i İnebeği gibi kişi adları geçmektedir.”
Dr. Cebecioğlu Oğuz’da Eyne adına rastlamamaktayız diyor, son cümlesinde de İnebey oğlu Seyidî Ahmet, İnebey oğlu Üzeyir, İnebey oğlu İsa örneklerini vermektedir. İşte bu İnebeği Eynebeydir, daha ne olsun ki. Bir de Eynebey oğlu Aziz var, o gözden kaçmış anlaşılan, hatırlatalım.

SONUÇ :
Şunu özellikle belirtelim ki bizim araştırma ve çalışmalarımız sonucu hazırladığımız yazılar vulgarize edilmiş yazılar/yayınlardır. Akademik bir uğraşının ürünü olma iddiasında değildir. Akademik format ve prosedürler bizi aştıkça aşar.

Üstatların kitaplarından kaynak ve deliller ortaya koymak suretiyle hakkımızda uyandırılmak istenen şüphe ve isnatları tek tek devre dışı bırakmış bulunuyoruz. Bize yöneltilen iddialarda eleştirmekle yargılamak birbirine karıştırılmıştır. Çünkü yazılanlara bakılırsa benim yazım içerisinde olumlu tek bir cümle yok!

Bu iddialar yazılırken geçmişte ve günümüzdeki bütün olup bitenlere tarih biliminin ve felsefesinin gözüyle bakmanın bir mecburiyet olarak algılandığı bir dünya görüşüne ve bakış açısına kilitlenilmiştir. Arkeoloji, sosyoloji, edebiyat, kültür, mantık, ilahiyat, toponimi, etimoloji gibi başka disiplinlerle bırakın işbirliği yapmayı selam verme gereği bile duyulmamıştır.

KAYNAKLAR:
1) Eynesil Tarihi ve Kültürü, Mevlüt Kaya, Arı Sanat yayınları, İstanbul 2017, sayfa 25.
Ayrıca bakınız, TDV İslam Ansiklopedisi, 12. Cilt, Fetret Devri maddesi.

2) Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ, Halil İnalcık, YKY, 8. baskı, İstanbul-2006, sayfa 245.
Ayrıca bakınız, Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü 3, Mehmet Zeki Pakalın,
MEB, İstanbul-1993, Subaşı maddesi, sayfa 259.

3) Türkiye Türkçesi Grameri, Zeynep Korkmaz, Türk Dil Kurumu Yayınları, 2022, sayfa 342.
Ayrıca bakınız, Türkçenin Grameri, Tahsin Banguoğlu, Türk Dil Kurumu Yayınları, 3. baskı, Ankara-1990, sayfalar 28, 161, 163, 192, 193.

4) Türkçe Sözlük, 2 cilt, Türk Dil Kurumu Yayınları Ankara-1998, sayfa 95, 906, 1413.

5) Türk Milli Kültürü, İbrahim Kafesoğlu, Ötüken yayınları, İstanbul-2005, sayfa 230.

6) Tarihî ve Etimolojik Türkiye Türkçesi Lugati, Andreas Tietze, cilt 2, sayfa 676, cilt 1, sayfa 256.

7) Ağasar Vadisi: Şalpazarı Beşikdüzü, Feridun M. Emecen, Serander yayınları, Trabzon-2010, sayfa 164.